Ngaben
Crematies op Bali
Op reis door Bali, is de kans groot dat u ergens een crematie meemaakt. Dat hoeft niet per se een trieste aangelegenheid te zijn. Voor de Balinezen betreft het een van de vele “overgangsriten”, die ieder menselijk wezen transformeert van kind naar volwassen persoon. Het is onderdeel van een reeks ceremonies, die leiden van de ene cyclus naar de volgende. De riten die gepaard gaan met de overgang naar een volgend bestaan, zijn op Bali de belangrijkste. Ze dienen dan ook strict nageleefd te worden. Als u het karakter van de Balinesen en de aard van hun religie een beetje kent, dan mag u verwachten dat een crematie gepaard gaat met lange, complexe en uitvoerige ceremonies. Die dienen om het lichaam van de overledene terug te geven aan de vijf basiselementen van dit universum. Alleen al het verbranden – of “teruggeven” aan het element vuur – niet alleen van het lichaam of de overblijfselen, maar ook van de talloze kunstig gemaakte objecten die allemaal een welbepaalde rol spelen, maken van van een crematie een van de meest indringende religieuze gebeurtenissen van het eiland.
Dit gaat zo in zijn werk. Wanneer een Balinees overlijdt, worden meteen de voorbereidingen voor de crematie op gang gebracht. Als de familie het zich kan permitteren, zullen zij met behulp van de banjar of lokale dorpsraad, tijdelijke huizen en schrijnen beginnen bouwen. Iedereen zal helpen.Niet alleen de goden zullen aanwezig zijn, ook de hele familie wordt uigenodigd, ook als die aan de andere kant van het eiland woont. Er moeten specifieke offers voorbereid worden, heilig water opgehaald worden in speciale bronnen. Soms worden er wayang of poppenspelen en sacrale dansen opgevoerd op de tonen van een heilig gamelan orkest. Het hele dorp helpt bij de constructie crematietorens en een sarcophaag, gehakt uit een volle boomstam en in een vorm die past is bij de kaste van de overledene.
Zo ontstaan schitterende voorwerpen, bedekt met geweven doeken en versierd met kwastjes, bladgoud, verguld papier en spiegels, die slechts eenmaal worden gebruikt bij het transport van het lichaam naar het crematieveld vlakbij de dodentempel van het dorp. Dit dient te gebeuren in een wildenthousiaste processie met uitzinnige kreten en een heftigklinkende gamelan. De strekste mannen van het dorp dragen de loodzware altaren, torens en sarcophaag, die rusten op bamboeschragen. Aan iedere hoek die ze passeren, worden de schragen wild gedraaid. De ziel van de overledenen moet immers belet worden terug te keren naar huis, waar ze alleen maar onheil over de familie zou kunnen brengen. Tenslote wordt het lichaam, slechts een lege huls, overgegeven aan een louterend en allesverterend vuur. Zo wordt het teruggeven aan een van de basiselementen.
De voorbereiding en de eigenlijke crematie neemt dagen in beslag. Families die de kosten die ermee gepaard gaan, niet kunnen dragen, zullen hun dierbare overledenen eerst begraven. Maar dat is slechts tijdelijk. Op een bepaald ogenblik, soms zelfs jaren na het overlijden, zullen de overblijfselen van het lichaam opgegraven worden en zullen de riten zoals hierboven beschreven, volbracht worden. Dit zijn dan de zogenaamde gemeenschappelijke massacrematies. De kosten ervan kunnen gespreid worden over meerdere families. Toch zijn dit type van crematies even grandioos opgezet. Iedere Balinees moet immers vroeg of laat de laaste de grote overgangsriten ondergaan, alvorens zijn of haar ziel kan overgaan in een nieuw bestaan…
Een paar eenvoudige regels voor het bijwonen van ceremonies !
De spectaculaire en kleurrijke ceremonies op Bali, zijn vaak bijzonder interessant om bij te wonen en trekken daarom vaak buitenlanders aan. Die zijn welkom op indringende gebeurtenissen, die geen commerciële opvoeringen zijn, maar wezenlijk deel uitmaken van het dagelijkse leven van de Balinesen. Ceremonies zijn er om het Universum in evenwicht te houden.
Als u een ceremonie bijwoont, dan is het goed een paar eenvoudige regels in acht te nemen. Loop bijvoorbeeld nooit door de denkbeeldige lijn tussen biddende gelovigen en een schrijn. Uw gids zal met plezier uitleg geven bij een paar andere voorschriften, die gemakkelijk na te leven zijn.
Traditionele kleding zal in hoge mate bijdragen tot aanvaarding van uw aanwezigheid.. Voor de Balinesen betekent het dat u zich houdt aan de voorschriften van harmonieus gedrag, erg belangrijk bij een ceremonies.
We geven een kort overzicht van diverse soorten traditionele kleding bij een Balinese tempelceremonie:
De outfit voor mannen op tempelbezoek heet wastra en bestaat uit
een sarong: een rechthoekige lap, vaak bedrukt met batik
een sapu, eveneens een rechthoekige lap stof, maar korter dan de sarong en vaak in een effen kleur
een baju: een hemd met lange of korte mouwen (geen ’singlets’)
een destar of udeng: een hoofdbedeksel en bestaande uit een kleinere lap stof, op een typische manier gevouwen en gedragen op het hoofd
Deze outfit heeft dezelfde naam voor vrouwen, wastra:
een sarong: een rechthoekige lap, vaak bedrukt met batik, maar op een andere manier geknoopt dan de mannen sarong
sabuk: een soort van ceintuur, onder de kebaya gedragen, om de sarong beter op zijn plaats te houden. a
kebaya: dameshemd met lange mouwen
selendang: een sjaal, die half over de schouder en de kebaya wordt gedrapeerd
U dient te douchen voor u een tempelceremonie bijwoont ! Daarna gaat het om spirituele zuiverheid, maar het een kan niet zonder het ander bereikt worden !
Indien u twijfelt over de juiste manier van kleden of hoe uw sarong precies te knopen, vraag dan om hulp aan de Balinesen in uw buurt. Ze zulen u graag en met trots helpen.
De foto`s zijn gemaakt door Piet Jongeleen
Crematie Tjokorda te Ubud
